Etiket: Hukuk
İş Hukukunda Kötü Niyet Tazminatı Nedir?
Avukat Oğuz Kara, iş hukukunu kötüye kullananlar ile ilgili meseleleri aydınlatacak bir yazı hazırladı.
Avukat Oğuz Kara’nın yeni yazısı:
İş hukukunda kıdem ve ihbar tazminatı herkes tarafından bilinmesine rağmen kötü niyet tazminatı hakkında çok az şey biliniyor. Hâlbuki, bazen kıdem ve ihbar tazminatı almanın mümkün olmadığı hallerde dahi kötü niyet tazminatına hak kazanmak mümkün…
Peki kötü niyet tazminatı nedir? İş güvencesi kapsamının dışında kalan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin işverence kötü niyetli olarak feshine karşılık öngörülmüş hukuki yaptırımdır.
Kötü niyet tazm
inatına hak kazanmak için 3 önemli şart gerekli: 1) iş güvencesinden yararlanamıyor olmak, 2) belirsiz süreli iş sözleşmesinin olması, 3) iş sözleşmesinin işverence kötü niyetle feshedilmesi.
İş güvencesi kapsamı dışında kalan dedik. Peki, iş güvencesi kapsamı neydi? 30 ve daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerin belirsiz süreli iş sözleşmesi geçerli bir sebep olmadan feshedilen ve en az 6 ay çalışmış olan işçinin (işveren vekili olmaması koşuluyla) İş Kanunu madde 18 uyarınca işe iade talebi de dahil olmak üzere muhtelif taleplerde bulunabilmesidir.
Bu bağlamda, iş güvencesi kapsamında kalmayan işçi işe iade talep edemese de kötü niyet tazminatı talep edebiliyor. Yani kötü niyet tazminatı hakkaniyetin sağlanması açısından oldukça önemli bir kavram.
Diğer şart ise iş sözleşmesinin belirsiz olması dedik. Bu aşamada şunun altını çizmek isteriz: eğer iş sözleşmesinin belirli süreli yapılmasını gerektiren objektif nedenler yoksa ya da sözleşme sürekli yenilerek işverence kanunun etrafından dolaşılıyor sa o iş sözleşmesi artık belirsiz süreli kabul edilir.
Peki kötü niyetten ne anlamak gerekir? İşçinin hukuka aykırı olmayan bir takım eylemleri yapması veya yapmaması ya da belirli özellikli taşıması sebebiyle sözleşmenin işverence sonlandırılması dır. Örneğin, işçinin sendika üyeliği, cinsiyeti, cinsel yönelimi, gebelik, doğum, sendika üyeliği, işveren aleyhine şahitlik yapması, işverene dava açması veya işvereni şikayet etmesi gibi. Bu saydığımız veya benzer durumlarda başkaca daha kuvvetli bir sebep olmaksızın işverenin işçiyi işten çıkarması kötü niyetle fesih olarak nitelendirilir. Ancak bu konuda ispat yükü işçiye yüklenmiştir.
Şartlar sağlanıyorsa ve iş sözleşmesi işverence kötü niyetli olarak feshedilmişse işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenecektir (İş Kanunu madde 17/6, Borçlar
Kanunu madde 434). Bu kapsamda:
- Kıdemi 6 aya kadar olan işçiler için 6 haftalık,
- Kıdemi 6 ay-1,5 yıl arasında olan işçiler için 12 haftalık,
- Kıdemi 1,5 – 3 yıl arasında olan işçiler için 18 haftalık,
- Kıdemi 3 yıldan fazla olan işçiler için 24 haftalık,
ücret kötü niyet tazminatı olarak belirlenir. Ve mahkemece belirlenecek diğer tazminatların yanı sıra bu miktar da işçiye ödenir.
İş sözleşmesinden kaynaklanan kötü niyet tazminatı zaman aşımı 5 yıldır.
1 Ocak 2019 İtibariyle Ticari Davalarda Da Arabuluculuk Uygulaması Zorunlu
Alacak ve tazminata ilişkin ticari uyuşmazlıklarda da dava şartı haline getirilen arabuluculuk uygulaması, 1 Ocak 2019’dan itibaren başladı. İbn Haldun Üniversitesi Hukuk Fakültesi Prof. Dr. Ali Yeşilırmak “7155 sayılı Kanun ile ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı haline getirildi. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile ilgili uyuşmazlıklar için önce arabulucuya başvurulacak. Uyuşmazlık bu yolla çözümlenemezse, arabuluculuk sürecinde alınacak son tutanağın aslı veya onaylı kopyası ile dava açılabilecek” dedi.
Ticari uyuşmazlıkların önemli bir kısmını arabulucular çözecek
Ticari uyuşmazlıkların mevcut yasal düzenleme çerçevesinde arabuluculukla çözümlenebileceğini, arabuluculuğun ticari hayata da barış getireceğini belirten Prof. Yeşilırmak, ticari uyuşmazlıkların iş uyuşmazlıklarından farkları olsa da, önemli miktarda uyuşmazlığın arabulucular tarafından çözümlenmesinin beklendiğini söyledi.
Prof. Yeşilırmak, ticari davalarda arabuluculuk uygulaması sürecini şöyle açıkladı; “Ticari uyuşmazlıklarda da başvurular uyuşmazlık konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna veya arabuluculuk bürosu kurulmayan yerlerde, görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılacak. Başvurular, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırılacak. Gerekli olursa arabulucu süreyi iki hafta daha uzatabilecek. Taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için arabuluculuk görüşmesinin yapılmaması, tarafların sürecin sonunda anlaşması veya anlaşamaması hallerinde arabuluculuk faaliyeti son bulacak. Bu durumda, arabulucu, son tutanağı tutup arabuluculuk bürosuna bildirecek.
Yargılama giderleri ise faaliyetin sonucuna göre ayrı ayrı düzenlendi. Şayet taraflar faaliyetin sonunda anlaşırsa arabuluculuk ücreti Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre, aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak karşılanacak. Bu durumda ücret tarifede yer alan iki saatlik ücret tutarından az olamayacak. Şayet taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmadığı için görüşmeler yapılamaz veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşması mümkün olmaz ise iki saatlik ücret tutarı Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenecek. İki saatten fazla görüşmeler sonunda taraflar anlaşamaz ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanacak. Arabuluculuk bürosu tarafından yapılan zorunlu giderler, anlaşma sağlanması halinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenecek. Anlaşmaya varılamaması halinde giderler ileride haksız çıkan tarafça ödenmek üzere Bakanlık bütçesinden karşılanacak.”
Nasıl arabulucu olunur?
Arabulucu olabilmek için Türk vatandaşı olmak, hukuk fakültesi mezunu ve mesleğinde en az 5 yıl tecrübeli olmak, tam ehliyetli olmak ve kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Adalet Bakanlığının yazılı ve sözlü sınavlarında başarılı olmak gerektiğini belirten Prof. Yeşilırmak, İbn Haldun Üniversitesi bünyesindeki Sürekli Eğitim Merkezi’nde (İHSEM) verilen Arabuluculuk Eğitimlerine başvuruların devam ettiğini söyledi. 14 modülden oluşan Arabuluculuk Eğitimi Sertifika Programının süresi 84 ders saati. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığınca uzman bir ekibe hazırlatılan eğitim kitapçığının takip edildiği bu programda, teorik eğitimin yanında arabulucuda olması gereken becerilerin kazandırılmasına yönelik pratik eğitimler de veriliyor. Başvuru ve detaylı bilgiler için https://ihsem.ihu.edu.tr/temel-arabuluculuk-egitim-programi/ sitesi ziyaret edilebilir.